Thì hiện tại hoàn thành (Present perfect)

Thì hiện tại hoàn thành là gì? Công thức

Thì hiện tại hoàn thành (present perfect) nói về một việc đã xảy ra trong quá khứ nhưng còn liên quan đến hiện tại: kết quả còn đó, trải nghiệm còn tính, hoặc tình trạng kéo dài đến bây giờ. Tiếng Việt thường dịch bằng "đã", "rồi", "từng", "chưa", nhưng điều quan trọng là người nói không quan tâm chính xác khi nào việc đó xảy ra.

Thì này gồm hai mảnh: have/has (chia theo chủ ngữ) và V3/ed (quá khứ phân từ).

• have đi với I, you, we, they và danh từ số nhiều; has đi với he, she, it và danh từ số ít.
• Viết tắt: I've, you've, we've, they've, he's, she's, it's. Cẩn thận: he's có thể là he is hoặc he has. Sau nó là V3 (he's gone) thì là has; là V-ing hoặc tính từ (he's going, he's tired) thì là is.

Quá khứ phân từ (V3): có quy tắc và bất quy tắc

Động từ có quy tắc tạo V3 giống quá khứ đơn: thêm -ed (work → worked, study → studied, stop → stopped). Động từ bất quy tắc phải học thuộc; nhiều động từ có V2 và V3 khác nhau, và đây là nguồn lỗi lớn nhất của thì này.

• get có V3 là got (Anh) và thường là gotten (Mỹ): Prices have got / have gotten higher. Riêng have got nghĩa sở hữu thì cả hai bên đều dùng got.

Các cách dùng chính của hiện tại hoàn thành

• Kinh nghiệm, trải nghiệm tính đến nay (không nói lúc nào), hay đi với ever, never, before, once, twice, many times: I have visited Ha Long Bay twice.
• Việc vừa xảy ra, có kết quả ở hiện tại: I've lost my wallet. (Giờ tôi không có ví.) Someone has broken the printer. (Giờ máy in hỏng.)
• Tình trạng bắt đầu trong quá khứ, kéo dài đến hiện tại, thường đi với since / for / how long: She has worked here since 2019.
• Tin tức, thông báo mới: The government has announced a new holiday. Khi kể chi tiết thì chuyển sang quá khứ đơn: It made the announcement this morning.
• Khoảng thời gian chưa kết thúc: today, this week, this month, this year: I've drunk three cups of coffee today. (Hôm nay chưa hết.)

Since và for: hỏi "bao lâu" và "từ khi nào"

Khi một tình trạng kéo dài từ quá khứ đến bây giờ, dùng for + khoảng thời gian (bao lâu) hoặc since + mốc thời gian (từ lúc nào). Câu hỏi tương ứng là How long have you…?

• Sau since có thể là một mệnh đề ở quá khứ đơn: We haven't met since we left school. (mệnh đề sau since ở quá khứ đơn, mệnh đề chính ở hiện tại hoàn thành).
• It's five years since I last saw him. = I haven't seen him for five years. = The last time I saw him was five years ago. Ba câu này là dạng viết lại câu rất quen trong đề THPT.
• ago không đi với hiện tại hoàn thành: không viết I have met him two days ago mà là I met him two days ago.

Already, yet, just, still, ever, never: nghĩa và vị trí

• yet dùng trong câu phủ định và câu hỏi; trong câu khẳng định dùng already. So sánh: Have you finished yet? (hỏi bình thường) và Have you finished already? (ngạc nhiên vì xong nhanh quá).
• ever còn dùng sau so sánh nhất: This is the best pho I've ever eaten.
• never đã mang nghĩa phủ định, không đi với haven't: không nói I haven't never seen.

Hiện tại hoàn thành hay quá khứ đơn?

Đây là điểm hay bị nhầm nhất. Câu hỏi then chốt: có mốc thời gian đã kết thúc không? Có (yesterday, last week, in 2020, ago, when I was young) → quá khứ đơn. Không nói lúc nào, hoặc khoảng thời gian còn kéo dài đến nay → hiện tại hoàn thành.

• Câu hỏi When…? thường dùng quá khứ đơn vì đang hỏi thời điểm: When did you arrive? không phải When have you arrived?
• Trong tiếng Anh Mỹ, văn nói thường dùng quá khứ đơn với just, already, yet: Did you eat yet? I just saw him. Trong tiếng Anh Anh và trong bài thi, nên dùng hiện tại hoàn thành: Have you eaten yet? I've just seen him.

Been to và gone to

go có hai dạng V3 với nghĩa khác nhau ở thì hoàn thành. Đây là cặp bẫy quen thuộc trong đề trắc nghiệm.

• have/has been to = đã đi và đã về (trải nghiệm): She has been to Korea three times. (Giờ cô ấy đang ở đây.)
• have/has gone to = đã đi và chưa về, giờ đang ở đó hoặc đang trên đường: She has gone to Korea. (Giờ cô ấy không có ở đây.)
• Vì vậy không nói I have gone to Korea khi đang đứng ở Việt Nam kể chuyện; câu đúng là I have been to Korea.

Hiện tại hoàn thành tiếp diễn: have been + V-ing

Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn (present perfect continuous) nhấn mạnh quá trình, sự liên tục của một hành động kéo dài từ quá khứ đến hiện tại, hoặc vừa dừng và còn để lại dấu vết.

• Dấu vết của hành động vừa dừng: Your eyes are red. Have you been crying? I'm sweaty because I've been running.
• Động từ trạng thái (know, like, own, believe…) không dùng dạng tiếp diễn: I've known her for years. không phải I've been knowing.
• Với live, work, study, teach, khi đi kèm for/since, dùng thể đơn hay thể tiếp diễn đều được và nghĩa gần như nhau: I've worked / I've been working here for two years.

Cấu trúc hay ra thi với hiện tại hoàn thành

Lỗi hay gặp

Bài tập có đáp án

1. 1.I _____ this film three times so far. It's my favourite.

   1. A. see
   2. B. saw
   3. C. am seeing
   4. D. have seen
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: D. have seen

   so far (tính đến giờ) + số lần trải nghiệm → hiện tại hoàn thành have seen.

2. 2.She has worked for this company _____ 2019.

   1. A. for
   2. B. since
   3. C. in
   4. D. ago
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: B. since

   2019 là mốc thời gian → since. for đi với khoảng thời gian; in 2019 và ago dùng với quá khứ đơn.

3. 3.We have lived in Da Nang _____ ten years.

   1. A. since
   2. B. ago
   3. C. for
   4. D. in
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: C. for

   ten years là khoảng thời gian → for.

4. 4._____ Minh and Lan finished their presentation yet?

   1. A. Have
   2. B. Has
   3. C. Are
   4. D. Were
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: A. Have

   yet + câu hỏi → hiện tại hoàn thành. Chủ ngữ Minh and Lan số nhiều → Have.

5. 5.I _____ Mr Tuan at the conference last week.

   1. A. have met
   2. B. meet
   3. C. met
   4. D. have been meeting
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: C. met

   last week là mốc thời gian đã kết thúc → quá khứ đơn met. Hiện tại hoàn thành không đi với last week.

6. 6."Where's Nam?" – "He _____ to the bank. He'll be back in a few minutes."

   1. A. has been
   2. B. have gone
   3. C. goes
   4. D. has gone
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: D. has gone

   Nam đi và chưa về (đang ở ngân hàng) → has gone to. has been to nghĩa là đã đi và đã về, không hợp. have sai vì chủ ngữ he.

7. 7.It's the first time I _____ sushi. It's delicious!

   1. A. have eaten
   2. B. eat
   3. C. ate
   4. D. had eaten
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: A. have eaten

   Cấu trúc It's the first time + S + have/has + V3 → have eaten. had eaten chỉ dùng khi câu ở quá khứ (It was the first time…).

8. 8.I haven't talked to my old classmates _____ we graduated.

   1. A. for
   2. B. since
   3. C. when
   4. D. ago
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: B. since

   Sau chỗ trống là mệnh đề quá khứ đơn chỉ mốc bắt đầu (we graduated) → since.

9. 9.My eyes hurt because I _____ at the screen all morning.

   1. A. have been staring
   2. B. am staring
   3. C. stares
   4. D. have been stare
   Xem đáp án và giải thích

   Đáp án: A. have been staring

   Hành động kéo dài liên tục (all morning) và để lại dấu vết ở hiện tại (mắt đau) → hiện tại hoàn thành tiếp diễn have been staring.

10. 10.The last time I visited my grandparents was in May. → I _____ my grandparents since May.

    1. A. didn't visit
    2. B. don't visit
    3. C. haven't visited
    4. D. hadn't visited
    Xem đáp án và giải thích

    Đáp án: C. haven't visited

    since May → hiện tại hoàn thành. Câu gốc nói lần cuối là tháng Năm, nghĩa là từ đó đến nay chưa thăm → haven't visited.

Câu hỏi thường gặp

Một số bài ngữ pháp khác

• Hiện tại hoàn thành (Present perfect)Ngữ pháp cơ bản
• Hiện tại hoàn thànhThì & phối hợp thì